کد خبر :7071
اولين نشريه علمي ايران

روزنامه علميه دولت عليه ايران، عنوان نخستين نشريه علمي در تاريخ ايران بود، که به مديريت محمدحسن خان اعتمادالسلطنه منتشر مي‌شد.

اولين شماره روزنامه علميه دولت عليه ايران در دي ماه سال 1280 هجري قمري و با مديريت اعتمادالسلطنه منتشر شد. اين روزنامه که بوسيله چاپ سنگي و معمولا در 6 صفحه انتشار مي‌يافت، اولين روزنامه‌اى است که مطالب خود را به سه زبان فارسي، عربي، فرانسه در ايران منتشر و از جهت تعميم و گسترش زبان فرانسه و همچنين آشنائى مردم با پيشرفت‌هاى شگرف قرن نوزدهم اروپا قدم‌هاى مؤثرى برداشته است.

سرلوحه روزنامه تصوير سر در عمارت شمس‌العماره تهران است که برفراز آن ساعت بزرگي که دو شير و خورشيد در دو طرف آن قرار گرفته نصب است. در پايين عمارت تصوير سه نفر قراول و قراول ديگري دم در ايستاده و نيز تصوير حوضي که در سابق مقابل سر در شمس‌العماره بوده و دو توپ که تصوير آن‌ها در آب منعکس شده، در اين سرلوحه ديده مي‌شود.

درونمايه و محتواي مطالب روزنامه علميه دولت عليه ايران بسيار جالب و متنوع بود و بيشتر به تشريح پيشرفتهاي شايان توجه و سرسام آور علوم و فنون و صنايع در ممالک اروپايي اختصاص داشت و مخاطبين خويش را قدم به قدم با اين پيشرفتها آشنا مي‌نمود. بخش ديگري از محتويات اين روزنامه که نخستين نشريه علمي تاريخ مطبوعات ايران لقب گرفته‌است، به مباحث علمي بويژه در زمينه? نجوم و هيئت مي‌پرداخت و همچنين مسائل ذوقي و ادبي نيز از جمله شعر نو درونمايه‌هاي اين نشريه به حساب مي‌آمدند.

نکتهُ ديگر در باب روزنامه علميه دولت عليه ايران آن است که در اين نشريه فهرست آثار و نام پديدآورندگان کتاب‌هايي در زمينه علم کيميا را تا آن زمان مي‌توان ديد. اين فهرست از زمرهُ نخستين کتابشناسي‌هاي مندرج در مطبوعات ايران است. بايد دانست که روزنامه علميه دولت عليه ايران اولين نشريه‌اي است که در ايران تاريخ جلالي، قمري و ميلادي را توأمان دارد.

مدير اين روزنامه يعني اعتمادالسلطنه که خود وزير انطباعات دربار ناصري بود، از پشتيباني کامل دولتي برخوردار بود. با اين وجود، اين روزنامه در دوران انتشار خود، دو نوبت تعطيل شد. نوبت اول تعطيلي اين نشريه از شماره 17 آن بود، که به مدت يک سال به طول انجاميد و پس از آن به طبع خود ادامه داد. نوبت بعدي تعطيل اين نشريه، در جمادي الثاني سال 1285 هجري قمري و همزمان با انتشار شماره 42 آن بود که تا محرم 1286 تداوم يافت و پس از اين تاريخ، دوباره انتشار خود را از سر گرفت.

سرانجام انتشار روزنامه علميه دولت عليه ايران در شماره 58 اين نشريه و به تاريخ شوال 1288 هجري قمري خاتمه يافت و از آن پس اين نشريه براي هميشه تعطيل شد.

بايد توجه داشت که اين نشريه، با روزنامه دولت عليه ايران که شکل تغيير يافته روزنامه وقايع اتفاقيه به شمار مي‌آمد، متفاوت است.

جمع آوري وباز نويسي :الهه اردلاني

منابع:

صدرهاشمي، محمد. تاريخ جرايد و مجلات ايران. اصفهان: انتشارات کمال، 1363، ج 4

فرهنگ مکتشفين و جغرافي نويسان جهان». نيک بين، نصرالله. انتشارات نبوي، چاپ وزيري، 1375

قاسمي، سيدفريد. سرگذشت مطبوعات ايران: روزگار محمدشاه و ناصرالدين‌شاه. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي؛ سازمان چاپ و انتشارات: مرکز مطالعات و تحقيقات رسانه‌ها، 1380

دکتر حسن خزائل. فرهنگ ادبيات جهان (جلد سوم). چاپ اول. تهران: نشر کلبه، 1384

موسسه کتابخانه و موزه ملي ملک